E-Siber.com
M. Mekin Pesen
Sitede 1774 okunmaya de─čer yaz─▒ var.

Twitter'da ├?imdiye Kadar Yap├Żlm├Ż├ż En B├╝y├╝k Kitlesel Y├Ânlendirmenin Bilimsel Analizi

1-2 May├Żs 2011 tarihi Üsama bin Ladin'in öldürülü├żü haberini yayg├Żn ve konvansiyonel medyadan önce ilk olarak Twitter'da 2-3 ki├żinin dedikoduvari bir biçimde ba├żlat├Żp, ard├Żndan olu├żan kelebek etkisiyle birkaç saat içinde saniyede 5000 tweet gönderimiyle sonuçlanacak en s├Żcak haber olarak ilk defa dünya gündemine Twitter yoluyla duyurmas├Ż, sosyal medya üzerinden belki de dünyan├Żn görüp görebilece├░i en büyük kitlesel yönlendirme ve de k├Żsmi dezenformasyona sahne olan bir olay olarak hem Twitter hem de dünya tarihine geçti. Olay├Żn 1. y├Żldönümü yakla├ż├Żrken bir grup bilim insan├Ż bu olay├Żn nas├Żl bir son dakika haberine dönü├żtü├░ünü ve Twitter'da h├Żzla yay├Żld├Ż├░├Żn├Ż ara├żt├Żrd├Ż.

 

Twitter'da bir dedikodunun yay├Żlmas├Ż bir ├żey ise; bunu do├░rulu├░unun kan├Żtlanmas├Ż, sosyal medya ve son dakika haber ça├░├Żn├Żn bu denli aceleci oldu├░u bir ça├░da ba├żka bir ├żeydir. Özellikle Türkiye gibi do├░rulu├░u kan├Żtlanmam├Ż├ż ya da yanl├Ż├ż yönlendirme ve hedef göstermenin oldu├░u haberlerin bizzat yayg├Żn ve konvansiyonel medya taraf├Żndan yap├Żlmas├Żn├Żn adiyattan oldu├░u bir ülke, insanlar├Żn├Żn da bolca hurafe merakl├Żs├Ż, her gördü├░üne/okudu├░una hemen inanabilmesi ve muhakeme eksikli├░i veya idrak yetersizli├░inden ötürü a├ża├░├Ż yukar├Ż her gün yeni bir kitlesel yönlendirme ve dezenformasyona sahne olmaktad├Żr.

Son birkaç y├Żld├Żr ülke olarak çok etkin olmaya ba├żlad├Ż├░├Żm├Żz Twitter'da Photoshop ile de├░i├żtirilip payla├ż├Żlan yalan haberler, birbirini hedef gösteren sata├żmalar, baya├░├Ż ve pespaye içeriklerin çokça dola├żmas├Ż, ideoloji, dini tercih ya da fikrini savunur görünüp de asl├Żnda ona dair zerre kadar bilgisi olmayanlar├Żn sadece kuru gürültü ç├Żkararak kampla├żmalara neden olmalar├Ż, ba├żkalar├Żn├Żn kutsal├Żna çok kolay hakaret etmeler, argo ve amiyane söz dala├żlar├Żn├Żn kolayca prim yapmas├Ż ve bu sayede takipçi kazand├Żrmas├Ż, bilginin do├░rulu├░unun sorgulanmadan yap├Żlan pe├żin hüküm ve yorumlar, hiç yüz k├Żzarmadan yap├Żlan niyet okumalar ve de yalan ve iftiran├Żn bu kadar h├Żzl├Ż yay├Żlabilmesi gibi insan do├░as├Żn├Żn en terbiye edilememi├ż hayvani yanlar├Żna dair ar├Żzalar├Żn böylesine rahat d├Ż├żavurumu belki de toplumsal dokunun özünde var olan okumama, irdelememe ve ara├żt├Żrmama zaaf├Ż, bilgi eksikli├░inden kaynaklanan cahil cesareti, empati eksikli├░i ve herkesin kendisini sürekli "zeki" ve "ak├Żll├Ż" zannetmesine dayan├Żyor. Ama sonuçta nas├Żl oluyorsa oluyor, seviye ve geli├żim itibar├Żyla, amiyane tabirle en dandi├░ine sahne olan bir sosyal medya davran├Ż├ż al├Ż├żkanl├Ż├░├Ż daha çok revaç buluyor.

Türkiye'deki bu Twitter kullan├Żm manzaras├Żn├Ż belli yönleri itibar├Żyla dünya geneline te├żmil etti├░imizde de, bo├ż kafalar├Żn birer y├Ż├░├Żn gibi hareket etmeleri, tepkisel davranmalar├Ż ve sorgulamamalar├Ż neticesinde arzu edilen kitlesel yönlendirme gerçekle├żtirilip maksat has├Żl oluyor.

 

Cem K├Żz├Żltu├░
© Cem K├Żz├Żltu├░

 

├Ł├żte bu bahsetti├░imiz maksad├Żn has├Żl olmas├Ż haline verilebilecek en güzel örnek ise bir y├Żl önceki Üsama bin Ladin'in öldürülü├żü (!) olay├Żd├Żr. Georgia Tech ve California-Davis Üniversiteleri ile Microsoft Research Asia'n├Żn ara├żt├Żrmac├Żlar├Ż, bu olay├Żn gerçekle├żme ├żekline bakmak için 600,000'den fazla tweeti etrafl├Żca incelediler. Analizde ilk söylentinin ortaya ç├Żkt├Ż├░├Ż an├Żn birkaç dakika gerisinden ba├żlay├Żp tweetlerin bir ç├Ż├░ gibi yay├Żld├Ż├░├Ż iki saatlik zaman diliminde çekilen tweetleri dikkate ald├Żlar.

Ara├żt├Żrmac├Żlar├Żn ilk olarak dikkatini çeken, tweetlerin kelebek etkisi halinde yay├Żlmas├Żnda kanaat ve fikir önderleri ile ünlülerin çok önemli roller oynam├Ż├ż oldu├░u olmu├ż. Yani Twitter'├Żn fenomenleri, bu vakan├Żn yay├Żlmas├Żnda oldukça önemli bir rol üstlenmi├żler. Ara├żt├Żrmac├Żlar ayr├Żca gönderilen tweetlerin ezici bir ço├░unlu├░unun Üsama bin Ladin'in ölümüne daha resmi kanallar olay├Ż teyit etmeden ve televizyonda yay├Żnlanmadan önce çoktan inanm├Ż├ż olmalar├Żyd├Ż.

Ara├żt├Żrmac├Żlar, olay├Żn arkas├Żndan geçen y├Żl yazm├Ż├ż oldu├░umuz Sosyal Medyada Kelebek Etkisiyle Kitlesel Yönlendirme ba├żl├Żkl├Ż yaz├Żs├Żnda geçti├░i ├żekilde oldu├░u gibi Üsama bin Ladin'in ölüm haberinin ilk önce o dönemde 27 ya├ż├Żnda olan bir genç, Bush dönemi Savunma Bakan├Ż Donald Rumsfeld'in (Irak i├żgalinin mimarlar├Żndan bir Neocon) yak├Żn├Ż ve onun Bakanl├Żkta özel kalem müdürlü├░ünü yapm├Ż├ż, ayr├Żld├Żktan sonra an├Żlar├Żn├Ż yazmas├Żna katk├Żda bulunmu├ż olan Keith Urbahn (@keithurbahn) oldu├░unu, hemen 8 dakika sonra bir CBS yap├Żmc├Żs├Ż olan Jill Jackson'n├Żn (@jacksonjk) ayn├Ż bilgiyi tweetledi├░ini ve sonras├Żnda New York Times'├Żn h├Żzl├Ż muhabiri Brian Stelter'in (@brianstelter) de her ikisini yeniden tweetleyerek (retweet) ç├Ż├░├Ż ba├żlat├Ż├░├Żn├Żn ve haberin daha da yayg├Żn yay├Żlmaya ba├żlam├Ż├ż oldu├░unun fark├Żna vard├Żlar:

 

 

Ara├żt├Żrmac├Żlar bu kesinli├░in karar├Żna varmak için, olay├Ż incelemek için ald├Żklar├Ż 600,000 tweetin içinden ├Łngilizce dilinde yaz├Żlm├Ż├ż olan 400,000 tweeti makine-ö├░renme metotlar├Żn├Ż uygulayarak incelemeye alm├Ż├żlar. Buna göre içinde ölüme dair kesin ibare ya da terim bulunan terimleri bir "kesinlik", söylenti ya da tereddüt bar├Żnd├Żranlar├Ż ise "├żüpheli/belirsiz" olarak tasnif ettikten sonra Urbahn'├Żn tweetinin ard├Żndan hemen birkaç dakika içinde çekilen tweetlerin %50'sinin "kesinlik" içerdi├░i, 21 dakika sonra TV haberlerine dü├żmesiyle de bu kesinli├░in %80'e ç├Żkt├Ż├░├Żn├Ż ke├żfetmi├żler. Ve TV haberlerinin ard├Żndan olay art├Żk resmiyet kazanm├Ż├ż.

Ara├żt├Żrmac├Żlar Twitter'da bir olay hakk├Żnda ç├Żkan dedikodu ve söylentilere ait ilk birkaç tweetin kimden geldi├░ine ba├░l├Ż olarak Twitter'├Żn söylentilere güvenmek konusunda oldukça h├Żzl├Ż oldu├░unu söylüyor. Bunun nedeninin de olay├Żn sayg├Żn kaynaklardan duyruldu├░unu, insanlar├Żn bir CBS yap├Żmc├Żs├Ż veya New York Times muhabirinin böyle bir dedikoduyu yayarak sayg├Żnl├Żklar├Żn├Ż tehlikeye atmayacaklar├Żn├Ż dü├żünmü├ż olabileceklerin ötürü oldu├░unu vurguluyorlar.

Ama bizim burada as├Żl vurgulamak istedi├░imiz, insanlar├Żn haberi ilk ç├Żkarana bakmay├Żp, di├░er yayan ki├żilerin kimlerine odaklanmas├Ż meselesidir. Zira insanlar —ki ço├░u kimsenin de gerçekte kim oldu├░unu tam olarak bilmesi asla mümkün olamaz— 27 ya├ż├Żnda bir gencin söylentisine kolay kolay itibar etmeyeceklerdir. Bir de Urbahn'├Żn takipçi say├Żs├Ż haberi ilk söyledi├░i anlarda 10'larla ifade edilirken, birkaç dakikada binlere ula├żm├Ż├ż do├░al olarak. Olaydan 10 gün sonra bu say├Ż 8201 olurken, ├żu an 8302 ki├żi olarak gözüküyor. As├Żl vurucu nokta ise haberin, iki elin parmaklar├Ż say├Żs├Ż kadar takipçisi olan birinden al├Żnarak, biri ünlü gazete muhabiri ve di├░eri de TV yap├Żmc├Żs├Ż olan ki├żinin eliyle ç├Ż├░ hareketinin ba├żlat├Żlm├Ż├ż olmas├Żd├Żr.

Ayr├Żca ara├żt├Żrmadan ç├Żkan ve daha da ilginç olan vurguya göre birçok insan olay├Żn ilk s├Żcakl├Ż├░├Żn├Żn henüz ya├żand├Ż├░├Ż anlarda bizzat haberin kendisiyle me├żgul olurken, 100 ki├żilik elit bir Twitter grubunun ise olay üzerine ciddi tart├Ż├żmalar yürüttü├░ü ve olayla ilgili çekilen tweetlerin %20'sinin en az bir elit kullan├Żc├Żdan bahsetti├░i olmu├ż.

 

Son söz olarak söyleyece├░imiz ├żu ki, siz siz olun Twitter gibi gerçek-zamanl├Ż akan bir a├░dan ç├Żkan herhangi bir haber, söylenti ya da dedikodu ç├Ż├░├Żn├Żn alt├Żnda kalmadan önce birkaç farkl├Ż kaynaktan bunlar├Ż teyit edin...

 

Konuyla ilgili olarak alttaki yaz├Żlar da ilginizi çekebilir:


· · · · · · · · · ·
Yazan: | 27.04.2012 | 4773 kez okundu.

Yaz─▒lar E-Posta Kutunuza Gelsin:

Bu yaz─▒y─▒ izinsiz olarak al─▒p ba┼čka herhangi bir yerde yay─▒nlayamazs─▒n─▒z (Bkz "dijital at h─▒rs─▒z─▒" kimdir?). Yaz─▒lar─▒n ba┼čka yerlerde yay─▒nlanmas─▒na ├╝creti mukabili izin veriyoruz. Yaz─▒lar─▒ izinsiz olarak ba┼čka bir yerde yay─▒nlaman─▒z, her t├╝rl├╝ hukuki sonucu kabul etti─činiz manas─▒na gelir. Yaz─▒lar─▒ izin almak ve kaynak g├Âstermek kayd─▒yla sadece kamu kurumlar─▒ ve akademik ara┼čt─▒rmac─▒lar ├╝cretsiz olarak kullanabilir. Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda kalan herkes ├╝cret ├Âder. Detaylar i├žin bize ula┼č─▒n.

Yorum altyap─▒s─▒: Disqus

Yukarı Çık

M. MEK─░N PESEN
© 2007-2015 E-S─░BER B─░LG─░-─░LET─░┼×─░M TEKNOLOJ─░LER─░
E-Siber.com | E-Siber.net | ESiber.com | ESiber.net | RSS | Facebook | Twitter | E-Posta Aboneli─či
IP: 54.167.231.97 | Y├╝klenme: 0.686 saniye. | Hakk─▒m─▒zda | ─░leti┼čim | Reklam Verin | Site Politikalar─▒ | At─▒flar